2021

monografia naukowa

polski

EN Janusz Witold Domaniewski (1891–1954) was one of the most outstanding Polish zoologists. He played a key role in establishing the museography of nature; he organized the institutional protection of nature and laid down reasonable foundations for hunting practices in the interwar period. His activities paved the way for the establishment of the Tatra National Park. In this volume ofMemorabilia Zoologica, which is the seventh volume, and also the fourth to be devoted to Domaniewski, the editors have decided to present a selection of letters and documents from Zakopane dating from the period when he held the post of Inspector for the Protection of Nature at the Zamoyski Foundation whilst at the same time also working as curator of the Tatra Museum. These documents, stored in the archives of the Museum and Institute of Zoology of the Polish Academy of Sciences in Warsaw (MiIZ PAN), are a unique testimony to this extremely important stage in the his- tory of nature conservation. In Domaniewski’s official correspondence concerning the protection of the Tatra’s natural environment, there are several themes which recur repeatedly, such as: forest man- agement, poaching, illegal trade in the edelweiss, the felling of dwarf mountain pine for firewood, the corruption of game wardens, granting fishing permits, fish stocking activities, the organization of hunting and the regulation of game shooting, the problem of Tatra bears and their protection, damage caused by protected wildlife, illegally keeping marmots as pets, supervision over new buildings and building permits, granting permits and licences and controlling businesses, quarry mining, military manoeuvres with firearms and explo - sives, the need to recruit park rangers and provide nature education for police officers, reg- ulation of automobile racing, the disappearance of important elements of highland folklore. Domaniewski’s letters from the State Council for Nature Protection (Państwowa Rada Ochrony Przyrody – PROP) are a testimony to the daily, active protection of nature in the Tatra mountains in the interwar period and, seen in this light, the modern approach to this protection from an experienced specialist and naturalist is clearly visible. In the interwar period, Zakopane and the Tatra Mountains were the ‘capital’ and favourite meeting place of artists. Domaniewski was friends with many of them. In letters and documents kept in the MiIZ archives, a selection of which we present in this volume of Memorabilia, many names can be found that are of significance to Polish culture, e.g. those of Kazimierz Wierzyński, Julian Tuwim, Mieczysław Grydzewski, Kornel Maku - szyński, Michał Choromański. Domaniewski was particularly close to Stanisław Ignacy Witkiewicz and Rafał Malczewski. Witkacy painted portraits of the Domaniewski family and their children, which are now kept in the archives of MiIZ PAN in Warsaw. The documents presented in this volume are important not only for the history of nature conservation in the Tatra Mountains but also for the history of Polish culture in the interwar period.

PL Janusz Witold Domaniewski (1891–1954) był jednym z najwybitniejszych polskich zoologów. Odegrał kluczową rolę w tworzeniu muzeografii przyrodniczej, instytucjonalnej ochrony przyrody i podstaw racjonalnego łowiectwa w II Rzeczypospolitej. Jego działalno ć stworzyła podwaliny dla utworzenia Tatrzańskiego Parku Narodowego. W niniejszym – siódmym, a zarazem czwartym po więconym Domaniewskiemu – tomie „Memorabilia Zo- ologica” redakcja zdecydowała się na przedstawienie wyboru zakopiańskich listów i doku- mentów z okresu, gdy uczony ten pełnił funkcję Inspektora Ochrony Przyrody w Fundacji Zamoyskich, pracując zarazem jako kustosz Muzeum Tatrzańskiego. Dokumenty te, prze- chowywane w archiwum Muzeum i Instytutu Zoologii PAN w Warszawie są unikalnym wiadectwem tego niezwykle ważnego etapu historii ochrony przyrody. W administracyjnej korespondencji Domaniewskiego dotyczącej ochrony tatrzańskiej przyrody wielokrotnie powraca kilka wątków, takich jak: gospodarka le na, kłusownictwo, nielegalny handel szarotkami, wycinanie kosodrzewiny na opał, korupcja strażników łowiec- kich, wydawanie pozwoleń na połów ryb, akcja zarybiania, organizacja polowań i regulacja odstrzału zwierząt łownych, problem niedźwiedzi tatrzańskich i ich ochrona, szkody powodowane przez chronioną zwierzynę, nielegalne trzymanie wistaków jako zwierząt domowych, kontrola nowych budowli i pozwolenia budowlane, wydawanie pozwoleń na prowadzenie działalno ci gospodarczej i kontrola nad nią, eksploatacja kamieniołomów, problem manewrów wojskowych z użyciem broni palnej i materiałów wybuchowych, konieczno ć rekrutacji strażników i edukacji przyrodniczej policjantów, regulacja wy cigów samochodowych, zanik ważnych elementów folkloru góralskiego. Listy Do- maniewskiego do Państwowej Rady Ochrony Przyrody (PROP) są wia dectwem co - dziennej, aktywnej ochrony tatrzańskiej przyrody w II Rzeczypospolitej, na tle której doskonale widać nowoczesne podej cie do tych zagadnień ze strony do wiadczonego spe- cjalisty i przyrodnika. Zakopane i Tatry były w II Rzeczypospolitej stolicą i ulubionym miejscem spotkań artystów. Domaniewski był zaprzyjaźniony z wieloma z nich. W listach i dokumentach przechowywanych w archiwum MiIZ, których wybór przedstawiamy w niniejszym tomie „Memorabiliów”, pojawia się wiele znaczących dla polskiej kultury nazwisk, m.in. Ka - zimierza Wierzyńskiego, Juliana Tuwima, Mieczysława Grydzewskiego, Kornela Maku - szyńskiego, Michała Choromańskiego. Więzi przyjaźni łączyły Domaniewskiego zwłaszcza ze Stanisławem Ignacym Witkiewiczem oraz Rafałem Malczewskim. Witkacy namalował portrety Domaniewskich i ich dzieci, obecnie także przechowywane w archiwum MiIZ PAN w Warszawie. Prezentowane w niniejszym tomie dokumenty są ważne nie tylko dla historii ochrony przyrody Tatr, ale także dla historiii polskiej kultury w dwudziestoleciu między- wojennym.

Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk

Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk

2021

147

978-83-88147-25-8

0076-6372

https://www.rcin.org.pl/dlibra/publication/241436/edition/204935/content?ref=L2NvbGxlY3Rpb25kZXNjcmlwdGlvbi81MTI

CC BY (uznanie autorstwa)

ostateczna wersja opublikowana

12.08.2021

w momencie opublikowania

80